Reconstructing Ecological Ethics in Madrasahs Through an Islamic Guidance and Counseling Approach from an Ecotheological Perspective
DOI:
https://doi.org/10.59388/josc.v4i2.888Keywords:
Ecological Morals, Madrasah, Islamic Guidance and Counseling, EcotheologyAbstract
The contemporary ecological crisis demands the strengthening ofzmoral and spiritual awareness through Islamic education. This study aims to reconstruct ecological morality in madrasas through an Islamic Guidance and Counseling approach supported by the Student Teams Achievement Divisions (STAD) cooperative learning model. The study used a qualitative field approach involving Guidance and Counseling teachers and students as research subjects. Data were collected through interviews, observations, and documentation, then analyzed using an interactive model and drawing conclusions and tested through triangulation of sources and techniques. Implementation was carried out by integrating reflective counseling services based on the values of monotheism, trustworthiness, and ecological responsibility into STAD learning through heterogeneous groups, collaborative discussions, internalization of ecotheological values, and environmental project assignments. The results of the study indicate that the integration of an ecotheological perspective in Islamic Guidance and Counseling services through the STAD model effectively increases students' religious-ecological awareness, strengthens environmental responsibility, and fosters collaborative behavior in maintaining the sustainability of the madrasa environment. This research makes a practical contribution to the development of a systematic and sustainable ecological character development strategy in madrasas.
References
Akhyar, Wati, Eliwatis, Kuriaya, 'Integrating Ecopedagogy into the Islamic Religious Education Curriculum to Foster Ecological Awareness'. Dirasah : Jurnal Studi Ilmu Dan Manajemen Pendidikan Islam, 8.2 (2025)., 713–723. https://ejournal.iaifa.ac.id/index.php/dirasah
Chayati, Salim, Rustam Ibrahim, & Gunagraha, S. 'Implementasi Ekoteologi Pendidikan Islam (Studi Kasus MI Mambaul Huda Widodaren Ngawi)'. Al I’tibar: Jurnal Pendidikan Islam, 12.3 (2025), 210–216. https://doi.org/10.30599/5bkme931
Hadisi, L., La Fua, J., Dirman, D., Assingkily, M. S., Harson, H., & Harisatyma, N. K. A. (2025). The Role of Spiritual Leadership in Internalizing Environmental Values in Islamic Eco-Madrasah. Nazhruna: Jurnal Pendidikan Islam, 8(3), 732–748. https://doi.org/10.31538/nzh.v8i3.141
Halim, A., Rafii, M., & Kusnadi, E. (2023). Ecotheology In Promoting Environmental Sustainability : Conserving The Eco-Friendly Islamic Doctrine In Jambi Province. 22(2), 69–74. https://doi.org/10.18592/jiiu.v22i2.10069
Hasan, P. 'Strategi Cooperative Learning Berbasis Ekoteologi dalam Pembelajaran Aqidah dan Akhlak untuk Kesadaran Kolektif Lingkungan Madrasah'. Unisa Jurnal: Jurnal Manajemen Dan Pendidikan, 04.02 (2025), 74–86.< https://journal.an-nur.ac.id/index.php/unisanjournal
Herlinda, F., Munir, M., & Sariah, S., 'Integrating Guidance and Counseling into Islamic Education: A Framework for Holistic Student Development'. Jurnal Bimbingan Dan Konseling Terapan, 9.1 (2025), 113–122. https://doi.org/10.30598/bkt.v9i1.17114
Ibtidaiyyah, M., 'Kajian Akhlak Dalam Pembelajaran Sains untuk Menghadapi Era Demografi Bagi Calon Guru Kajian Akhlak dalam Pembelajaran Sains Untuk Menghadapi Era Demografi bagi Calon Guru Madrasah'. 02.02 (2024)., 173–181.< https://doi.org/10.35931/am.v9i2.4822.
Ilmiah, A. J., Madrasah, P., Dalam, E., & Hadis, A. D. A. N. (2025). 'Ekologi Dalam Al-Quran Dan Hadis: Implikasinya Terhadap Kurikulum Pendidikan Islam' : Jurnal Ilmiah Pendidikan Madrasah Ibtidaiyah e. 9(2), 1033–1047. https://doi.org/10.35931/am.v9i2.4822
Irsyad, A. L. (2019). Upaya pengembangan budaya teo-ekologi di madrasah ibtidaiyah al isrsyad karangbedo. Jurnal Al Hikmah, 1(1), 62–81. https://jurnal.stit-almuslihuun.ac.id/index.php/jurnal/article/view/22
Juliani, D, dkk., “Green Islamic School: Integrating Environmental Education in the Islamic Education Curriculum,” Cendekiawan: Jurnal Pendidikan dan Studi Keislaman 3, no. 3 (2024): 565–574. Jurnal Pendidikan Dan Studi Keislaman, 3. https://zia-research.com/index.php/cendekiawan
Tanjung, Zulkifli, dkk. 'Peran Guru Akidah Akhlak dalam Menumbuhkan Kecerdasan Spiritual Siswa di Madrasah Tsanawiyah Al-Irsyad Kelurahan Kampung laut Kecamatan Kuala Jambi Kabupaten Tanjung Jabung Timur. 19(September 2023), 259–267. https://doi.org/10.54069/attaqwa.v19i2.323
Maulana, N., & Ariqah, Q., 'Pengembangan Metode Tafsir Ekologi Berbasis Maqāsid al-bi’ah : Konstruksi Epistemologi Tafsir untuk Membangun Kesadaran Ekoteologis Masyarakat Muslim Indonesia'. 03 (2025)., 117–141. https://ejournal.peradaban.or.id/index.php/dinamika
Mawardi, A. (1912). 'Studi Pemikiran Pendidikan KH. Ahmad Dahlan'. Jurnal Tarbawi, 1(2), 94–102. https://doi.org/10.26618/jtw.v1i2.362
Sunarko, Asep, et al ' Penerapan Pendidikan Akhlak Terhadap Lingkungan Alam Pada MI, SMP, SMK Dan PKK Di Desa Karangsambung', 02 (2023) 1–12. https://doi.org/10.58641/servis
Mufarroha, A., Ukhrawiyah, F., & Kurniawati, F. (2025). Penerapan Praktik Ibadah Salat Anak Penyandang Disabilitas Rungu di SLB Negeri Banyuates Bangkalan. MA’ALIM: Jurnal Pendidikan Islam, 6(2), 192–210. https://doi.org/10.21154/maalim.v6i2.11812
Muharir, & Fathurrahman. (2025). Paradigma Pendidikan Islam Transformatif Berbasis Ekologis. Ta’dib: Jurnal Pendidikan Islam Dan Isu-Isu Sosial, 23(2), 371–390. https://doi.org/10.61104/jq.v4i3.7272
Nurochman, N., Ali, M., & Hadi, N. (2026). Implementasi Pendidikan Ekoteologi Melalui Habituasi di Madrasah Ibtidaiyyah. Action Research Journal Indonesia (ARJI), 8(1), 205–216. https://doi.org/10.61227/arji.v8i1.695
Mustofa, Misbahul & Agustin. 'Relevansi Pemikiran Ekosufisme Abdul Karim Al-Jilli Pada Gerakan Ekoteologi Di Indonesia', 78-88 (2025). Jurnal Spiritualita. 9(1). https://doi.org/10.30762/spiritualita.v9i1.2893
Rahmat, M. B. (2025). The Idea of Islamic Ecotheology in Responding to the Global Environmental Crisis : An Analysis of the Concepts of A . Introduction Ecological crisis is a serious and systemic form of. 7(1), 93–110. http://dx.doi.org/10.24042/ijitp.v7i1.83585
Saparwadi, S., & Syafiq, M. (2025). Peranan Bimbingan Konseling Islam dalam Menumbuhkan Kecerdasan Spiritual Siswa. Muthmainnah: Jurnal Bimbingan Konseling Islam Dan Psikosufistik, 1(1), 22–32. https://doi.org/10.38073/muthmainnah.v1i1.3507
Taufikin, T. (2025). Integrating Eco-Theology In Islamic Education: A Case Study On Fostering Ecological Awareness Through Religious Pedagogy. El-Tarbawi, 18(1), 1–37. https://doi.org/10.20885/tarbawi.vol18.iss1.art1
Ulumul, I., An, Q. U. R., & Pendidikan, D. A. N. (n.d.). Integrasi ulumul qur’an dan pendidikan lingkungan dalam meningkatkan kesadaran ekologis siswa madrasah aliyah negeri binjai. 54–63. https://doi.org/10.47006/pendalas.v5i1.420
Wiyono, D. F., & Hakim, D. M. (2025). Karakter Ekologis Berbasis Nilai Islam : Implementasi Program Adiwiyata di SmpN 13 Malang Laili Farikha Mam ’ luah. 837–848. https://doi.org/10.30868/im.v8i02.8563






